Bøkur sum gera teg klókari

Longu áðrenn tú hevur lisið eitt einasta orð í hesum báðum bókunum, ert tú greið yvir, at hetta er góðska, sum vil nakað. Hetta eru bøkur til tey bibliofilu, til sannir bókaelskarar. Góðskan kennist ítøkiliga heilt út í fingraspíssarnar av tí tjúkka dygdarpappírinum, tá tú blaðar, eins og hon sæst á gjøgnumførda, vakra prentinum, sum má sigast at liva  upp til innihaldsligu dygdina.Tað snýr seg um tvær bøkur við ritroyndum hjá Søren Ulrik Thomsen og myndum hjá Claus Carstensen, sum Steinprent gevur út. Onnur bókin hevur svarta permu við reyðum bókstavum,  hon eitur Lille Dæmonologi, hin er hvít við reyðum stavum og hevur heitið Dét, hvorom man hverken kan tale eller tie, Søren Ulrik Thomsen er serliga kendur fyri sínar yrkingar, tað man ikki vera ov avgjørt at kalla hann eitt slag av donskum tjóðaryrkjara. Men hansara ritroyndir standa í grundini einki aftan fyri yrkingarnar í dygd, hetta eru tekstir, sum vaksa í høvdinum, meðan tú lesur, og sum víðka um sjónarringin og gera lesaran klókari.

"Dét, hvorom man hverken kan tale eller tie" er ein umskriving av einari kendari orðing hjá Ludwig Wittgenstein, sum sambært Søren Ulrik Thomsen eyðkennir upplivingina av sannari list. Upprunaliga er hesin fyrsti teksturin ein røða, sum Søren Ulrik Thomsen helt í sambandi við eina upplating í Statens Museum for Kunst, og hon snýr seg í stóran mun um fatanina av list og poesi, men nertir eisini við munin millum meining og týdning. Lesarin merkir væl, at talan er um ein akademiskan, intellektuellan høvund. Søren Ulrik Thomsen las bókmentafrøði í nøkur ár, men gjørdist síðani yrkjari fulla tíð í staðin fyri at gera seg lidnan. Hann fekk sínar fyrstu yrkingar almannakunngjørdar í Hvedekorn í 1977 og gav sítt fyrsta savn, Cityslang út í 1981. Men um teksturin er vitborin og djúpur, er formidlingin leikandi løtt sum eitt spæl. Í sambandi við spurningin um listafatan, greiðir Søren Ulrik Thomsen frá, at hann ofta verður spurdur um hann ikki er bangin fyri, at hansara yrkingar skulu brotna, tá tær verða greinaðar. Tað er hann als ikki, sigur hann og heldur fast uppá, at listaverk, sum ikki tola at verða útsett fyri greining, eru vánalig. Tað ber nevniliga væl til at troyta eitt vánaligt verk gjøgnum greining og umseta tað til eina eintýðugan týdning og tá hetta er hent er eingin grund til nakrantíð at lesa hesa vánaligu yrking aftur ella hyggja at vánaliga (eintýðuga) málninginum aftur. Eitt gott listaverk blívur hinvegin við at hava okkurt aftrat, sum kanska ikki er so lætt at seta orð á og sum alla tíðina genererar nýggjar týdningar.

Tann svarta bókin, Lille Dæmonologi, er miðsavnað um óndskapin, sum essayisturin sigur seg trúgva uppá heilt ítøkiliga. Fyrsta ritroyndin snýr seg um Eksorsistin, tann kenda ræðufilmin sum William Friedkin leikstjórnaði í 1973, og sum høvundurin greinar og brúkar sum útgangsstøði fyri sínum undrunar- og áhugaverdu hugleiðingum um m.a. fatanina av triviallist og átrúnað. Í seinnu ritroyndini tvinnar ritroyndarhøvundurin nakrar afturminningar saman við onkrum, sum hann hevur lisið og tekur við hesum samanum lyndið hjá tí ónda. Óndskapur er menniskjaligur av lyndi, heldur hann, og tað óansæð um tað er tað slagið av óndskapi og upploysn, sum alkoholisma førir við sær, ella tá ein maður uttan nakra orsøk ella frágreiðing velur at sparka ein hund. Tilvitaður, djevulsettur óndskapur er eisini einasta frágreiðing, sum høvundurin fær til at passa við teir gerningar, ið vórðu framdir undir nazistaveldinum. Hendan frágreiðingin hjá mær ljóðar kanska tung og fýrakantað - tað er teksturin yvirhøvur ikki, hann er tvørturímóti málsliga nuanseraður og fjølbroyttur og sum heild ein sonn frægd at lesa. Við nøkrum ítøkiligum, eyðskildum dømum megnar Søren Ulrik Thomsen at leiða lesaran fram móti stórum, universalum ásannanum. Hansara stóra mentanarliga og bókmentaliga innlit og skynsemi er avrundað av einum serstøkum fjálgum, medmenniskjansligum tóna, humor og sjálvspei, sum ger lesiupplivingina til nakað heilt serligt, samstundis sum ritroyndirnar í grundini eru so mikið djúpleittar, at tær saktans kunnu lesast fleiri ferðir

Claus Carstensen og Søren Ulrik Thomsen eru nøkulunda javngamlir og byrjaðu báðir at gera um seg á danska mentanarpallinum um somu tíð tíðliga í fýrsunum. Heliografisku prentini hjá Claus Carstensen eru merkt av sama kompakta dámi sum ritroyndirnar hjá Søren Ulrik Thomsen, hetta eru myndir, tú kanst hyggja eftir aftur og aftur. Báðir listamenninir tykjast áhugaðir í trivialmentanarligari ikonografi og psykologiskum grundsøgum, eitt nú allýsir Søren Ulrik Thomsen temaið í flestum ræðufilmum at vera eitt slag av afturkomu hjá tí fortrongda, og Claus Carstensen tykist vera inni á júst hesum sama í sínum variatiónum av myndum, sum m.a. eru gjørdar við íblástri í myndamálinum hjá heavymetalbólkum. Við sínum serstaka áhuga fyri tí grumma og ræðuliga og fyri mótmentanum í samfelagnum, er áhugin fyri heavymetalmentanini sjálvsagdur. Tungmálmsrokkur snýr seg ofta um negativar kenslur av ótta og øði og úttrykkið er ofta dapurt og aggressivt í ein næstan barnsligan mun í sínum ágrýtni eftir at provokera og skelka áskoðaran. Myndirnar hjá Claus Carstensen eru nógv meira tilvitaðar enn tað og tær eru eisini meira enn bert illustratiónir av nøkrum ritroyndunum. Talan er um sjálvstøðug listaverk, sum snúgva seg um somu evni sum tekstirnir viðgera. Óhugnaligu, avskeplaðu myndevnini eru fløkt inn í ymisk mynstur og yvirmálingar, sum bæði sýnist hugtakandi rátt og ekspressivt og sum samstundis hevur okkurt greinandi, gløggskygt yvir sær. Nógvar av myndunum eru daprar og tykjast á sama hátt sum tekstirnir viðgera lyndið hjá óndskapinum, men fría sambandið millum tekst og mynd elvir til eina ørgrynnu av assosiatiónum, sum gera upplivingina av bókunum enn ríkari.

Bøkurnar báðar eru ikki stórar í vavi, men tær hava stóra innihaldsliga tyngd. At fáa tvær tílíkar bøkur út á einum føroyskum forlagi, má sigast at vera eitt ordans bragd. Tað var sum skilst Claus Carstensen, sum fekk hugskotið til bókina, sum eftir ætlan verður partur av eini røð av tílíkum listafólkabókum, sum Steinprent skal geva út. Tað er fyrst og fremst Steinprent, sum saman við listafólkunum stendur fyri bragdinum. Men sambært fólkunum á grafiska verkstaðnum, hevði einki verið gjørt uttan ta málføru hjálpina frá Føroyaprent, sum bæði hevur stuðlað verkætlanini og sum á sera sannførandi hátt hava staðið fyri tí krevjandi prentiarbeiðinum. Claus Carstensen og Søren Ulrik Thomsen: Dét, hvorom man hverken kan tale eller tie og Lille dæmonologi. Steinprent. 900 krónur fyri settið (introprísur).

"...Det hvorom man ikke kan tale, om dét må man tie", sagde Wittgenstein. Men hvad stiller man op med dét, hvorom man hverken kan tale eller tie? Dét, man ikke kan tale om, fordi det ligger udenfor sprogets grænse, men heller ikke tie stille med, fordi det presser sig på? Man skaber kunst, for kunsten er ikke et sted, hvor tanker, som allerede er tænkt af filosoffer, semiotikere og teologer finder form, men derimod et sted for nye betydninger, som man først kan tænke over, når de er kommet til verden som kunst..." (Søren Ulrik Thomsen af: "Dét, hvorom man hverken kan tale eller tie" s.10)

 "…Men hvorfor overhovedet deponere ondskaben i en fantasifuld middelalderfigur i stedet for at identificere den dér, hvorfra den tydeligvis udgår, nemlig fra mennesket? Fordi denne ondskabens uopløselige rest qua sin status som hinsides begribelse og relativering må betegnes som absolut, mens mennesket på trods af arveynden jo har frihed til at vælge imellem godt og ondt…" (Søren Ulrik Thomsen af: "Derfor tror jeg på djævelen" s.40-41)

(KP)

Føroyskar bókmentir úti í heimi

Vit hava staðfest tað fyrr, men endurtaka gjarna, at Randi Ward er føroyskum bókmentum ein virkisfús og dugnalig sendikvinna. Í The Operating System greiðir hon frá um Steinbjørn B.Jacobsen, sum hon hevur týtt til enskt og sum hon eisini hevur tikið nakrar fínar portrettmyndir av. Tað eru somuleiðis hennara týðingar, sum eru í Scandinavian Review, ið viðger Tórodd Poulsen í nýggjasta tíðarritinum, har lesast kann eitt úrval úr bókini Fjalir frá 2013. Randi Ward er heiðursløntur yrkjari, týðari og fotograf, sum hevur serligan áhuga fyri Føroyum og føroyskum høvundum. Til nýggjasta eintakið av tíðarritinum Skidrow Penthous hevur Randi Ward týtt fimm  yrkingar hjá Tóroddi Poulsen, umframt at hon eisini hevur sínar egnu yrkingar við í tíðarritinum. Eg seti tvey leinki inn her:

http://www.theoperatingsystem.org/3rd-annual-napomo-303030-day-12-randi-ward-on-steinbjorn-b-jacobsen-1937-2012/



http://skidrowpenthouse.com/current.html

(KP)

Hondskriftligur íblástur

Okkurt satt man vera í uppáhaldinum um, at tú finnur tað, tú leitar eftir, í øllum førum legði eg merki til óvanliga nógvar framsýningar, sum vóru miðsavnaðar um orð og mynd nú eg var í Keypmannahavn í sambandi við framsýningina Í Norðurbryggjuni við myndum frá Steinprenti; Billedord Ordbilled. Ein av hesum framsýningum er í Kongaliga Bókasavninum, sonevnda Svarta Diamantinum - hetta er ein framúrskarandi fín framsýning, sum eg hervið viðmæli. Framsýningin eitur "101 Danske Digtere" og er miðsavnað um nakað so gamaldags sum tað hondskrivaða orðið. Hon fokuserar uppá tað skjótt útkólnaðu hondskriftina. Kenn André Stilling hevur fyriskipað og tikið stig til framsýningina, sum hann hevur hugsað eins og ein farvælfagnað til heiðurs fyri hondskriftini. Uppleggið er einfalt; 101 yrkjarar, bæði blaðungir yrkjarar, men eisini teir stóru og fínu yrkjararnar, eru bidnir um at senda inn tvær A4 síður við einum hondskrivaðum teksti við eini portrettmynd og tað hava yrkjararnir gjørt, síðurnar eru síðan rammaðar inn og hongdar upp og áskoðarin/lesarin kann ganga leingi og lesa og hyggja og uppliva  hvussu høvundarnir hava loyst uppgávuna. Umframt hetta er ymiskt, sum ger formidlingina meira livand og stuttliga, m.a. hevur Peter Laugesen skrivað eina yrking á veggin og kring framsýningina standa eisini montrur við hondskrivaðum tekstum hjá áhugaverdum bókmentaligum korifeum sum Thomas Kingo og Tove Ditlevsen. Hondskriftir hava týdning sum tekin - mótsett teirri nógv meira effektivu og anonymu telduni, ber hondskriftin boð um persónin, sum hevur skrivað og hvussu hann ella hon er fyri, um røkiskap og um kreativitet og um sjálvan tekstin, sum hon myndar. Hetta er sum heild ein ómetaliga rørandi og inspirerandi framsýning. Til framsýningina er framleitt eitt vakumpakkað katalog við kúlupenni, sum bara kostar 101 krónur. Framsýningin verður hangandi inntil 26.juli í ár.

http://www.kb.dk/da/dia/udstillinger/101digtere.html

(KP)

Norðurlendsk bókmentastevna í Norðurbryggjuni

Í døgunum frá 24. til 26.apríl verður ein áhugaverd norðurlendsk bókmentastevna hildin í Norðurbryggjuni í Keypmannahavn, sum tekur støði í tí, sum fyriskipararnir kalla fyri eina nýggja bókmentaliga vistskipan í norðurlondum har stóru forløgini jagstra bestsellarar meðan smá forløg, tíðarrit og einstaklingar, sum brenna fyri bókmentaligari dygd hittast á máli og skipa fyri ymsum tiltøkum.

Fyriskiparar eru: Kizaja Ulrikke Routhe-Mogensen, Pablo Llambías, Ragnild Lome, Caspar Eric, Christina Yhman Kaarsberg, Lone Nikolajsen, Liv Sejrbo Lidegaard, Carina Elisabeth Beddari, Jessie Kleemann, Kim Simonsen, Sissal Kampmann, Niviaq Korneliussen, Sørine Steenholdt, Anna Vogel og Lyra Ekström Lindbäck.

Lesið meira á heimasíðuni her: 

http://www.txtville.net/ 

”Den seneste tværnordiske debat om bl.a. strukturel racisme i forlængelse af Yahya Hassans digtsamling har vist, hvor forskellige og inspirerende de nordiske offentligheder er, og hvor givende det kan være at møde hinanden i en fælles samtale.”

På TXT.VILLE har vi især rettet blikket mod de mange småforlag og tidsskrifter, der de seneste år er spiret frem i de nordiske lande. Det er hos dem, vi finder den stærkeste orientering på tværs af de nordiske lande. Og det er hos dem, man møder de mest inspirerende perspektiver på litteraturens fremtid.

Programmet på TXT.VILLE er blevet til på basis af en åben invitation til de nordiske miljøer omkring småforlag og tidsskrifter. Redaktioner over hele Norden har budt ind med forslag til TXT.VILLES program, og det endelige program er blevet til i en fælles redaktionsproces. TXT.VILLES program afspejler på den måde direkte, hvad der rører sig i Norden lige nu.

“TXT.VILLE søger ikke at reducere de nationale offentligheder til én stor nordisk offentlighed, men at trække linjer mellem litterære fællesskaber i Norden, som allerede slægter hinanden på. Vi stræber ikke efter en konsensus i forhold til, hvad (god) litteratur er eller bør være, men vil tydeliggøre den diversitet, der findes.”

 Det litterære økosystem under forvandling

Mange taler om, at det litterære økosystem er under forvandling. Mens de store forlag er tvunget ind i en jagt på den næste bestseller, er der samtidigt ved at opstå en ny geografi af tidsskrifter og småforlag på tværs af de gamle litterære offentligheder. Hvilken litterær offentlighed taler vi om i en fremtid, hvor både medierne, udgivelsesmetoderne, distributionsformerne, forbrugermønstrene er under forandring? TXT.VILLE tilbyder sig som et sted, hvor man kan orientere sig i de nyeste udviklinger, stille spørgsmålstegn ved dem, lade sig inspirere af dem, og i det hele taget gøre sig tanker om, hvad der sker og tage del i det.

”Vi ønsker at gøre det lige så naturligt for litteraturinteresserede i Norden at orientere sig i de andre nordiske landes litteratur, som det i dag er at orientere sig mod Kontinentaleuropa og USA.”

(KP)

Bókakafé við Trygva Danielsen á Býarbókasavninum

Í kvøld hóskvøldið, 13. mars kl 19 verður aftur bókakafé á Býarbókasavninum. Gestur hesaferð, verður ungi rithøvundurin og tónleikarin Trygvi Danielsen, sum gav út sína fyrstu bók í fjør, The Absent Silver King, eitt savn av yrkingum, stuttsøgum og sangum. Í januar varð Trygvi heiðraður við Mentanarvirðisløn landsins til ungt listafólk. Hóskvøldið fer Trygvi, umframt at framføra, eisini at samrøða við Vónbjørt Vang um bókina og ymiskt annað.

Vencil 14

Nú tað stundar til jóla, og fólk stuna millum handlar at keypa hvør øðrum gávur, er ein gáva, ein bókagáva komin undan kavi. Hetta er fjúrtandi av slagnum. Talan er um Vencil.

Sagt verður, at jólini eru til páska, og tað kann Vencil prógva. Motivið á permuni, sum Tórbjørn Olsen hevur gjørt, er úr stutta leikinum eftir Ernest Hemingway, sum eitur “Í dag er fríggjadagur”. Leikurin er um tríggjar hermenn og ein vínseljara, sum eru á einum vertshúsi, eftir at hava krossfest Jesus. Hetta er lítið jólaligt, men mótsetningurin fær okkum at hugsa meir um jólini. Enn eina ferð er tað tey bæði ótrúligu og ótroyttiligu menniskjuni, Fríða Matras Brekku og Jan Andersson í Steinprenti, sum hava prentað permuna.

Í hesum Venclinum, sum er so bókmentaliga bulmikil, at hann neyvan passar undir nakað jólatræ, er nógv gott fólk úr Føroyum, sum hava skrivað. Við eru yrkingar eftir Jóanes Nielsen, Katrina Ottarsdóttir, Alexandur Kristiansen, Róa Patursson, Berg Rønne Moberg, Kim Simonsen og yrkingadebutanturin hesa ferð eitur Símun Skorastein.  Sólvør Patursson Niclasen hevur skrivað eina ritroynd um Havnina, Oddvør Johansen eina stuttsøgu um svik og so debuterar Liv Maria Róadóttir Jæger á føroyskum við sjey stuttprosatekstum.

Av útlendskum tilfari er millum aðrar góðar tekstir tann ótrúliga fína krígssøgan, “Tað, teir bóru” eftir Tim O’Brien, yrkingar eftir Mark Wunderlich, William Carlos Williams og ein stuttsøga eftir Naja Marie Aidt.

Í annaðkvøld, mikukvøldið tann 18.12 13, klokkan 19:30, verður Vencil lagdur fram fyri almenninginum á Býarbókasavninum á Áarvegnum í Havn. Ikki bara Vencil verður lagdur fram. Eisini yrkingasøvnini  4D eftir Sissal Kampmann og Hvat hjálpir einum menniskja at vakna upp hesumegin hetta áratúsundið eftir Kim Simonsen.

AÓD/OMR

Ó á íslendskum

Bókin hjá Carl Jóhan Jensen, Ó er komin út á íslendskum í týðing hjá Ingunn Ásdísardóttir á forlagnum Uppheimar bókaútgáfa.


Á myndini sæst Carl Jóhan Jensen í Bruxelles har hansara yrking stendur at lesa í bussum og metro í sambandi við verkætlanina transpoesi.



(KP)

Mentanarvirðislønarheyst

Um eina viku verða M.A.Jacobsen virðislønirnar handaðar. Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens hevur síðan 1958 verið latin trimum fólkum, ið verða hildin at hava bókmentaligt og mentanarligt virði. Virðisløn verður latin fyri fagurbókmentaligt verk, fyri yrkisbókmentaligt verk, og fyri annað mentanaravrik. Hetta seinasta kann vera t.d. bygdasøgur, endurminningar og verk um myndlist ella tónlist. Tær kunnu eisini latast fólki, sum verður mett at hava avrikað nógv fyri føroyska mentan á móðurmálinum. Upphæddin verður ásett av Tórshavnar Býrað. Ein fimmmannanevnd ætlar um og ger av hvør ella hvørji, ið virðisløn skulu fáa. Í virðislønarnevndini sita: Maria Hammer Olsen, Erling Isholm, Jákup Jacobsen, Vár í Ólavsstovu, Rithøvundafelagið, Malan Marnersdóttir, Fróðskaparsetrið. Tað er treyt, at virðislønarverdu verkini eru skrivað á føroyskum máli. Hava føroyskir rithøvundar skrivað og givið út á útlendskum máli, eiga tær at verða týddar, áðrenn tær koma til umrøðu í virðislønarnevndini. Virðislønir fyri fagrar bókmentir og yrkisbókmentir kunnu bert latast fyri verk, sum eru útgivin. Virðislønirnar verða latnar 17. september, sum er føðingardagur M. A. Jacobsens. Býráðsformaðurin handar vanliga vanliga teimum virðisløntu virðislønina saman við skrivi frá fimmmannanevndini, har tilskilað er, hvørji verk, virðislønirnar eru givnar fyri, og hvat nevndin metti gjørdi verkini virðislønarverd. Á sama hátíðarhaldi verður eisini Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs handað. Í Barnamentanarvirðislønarnevndini sita: Helena Dam á Neystabø, forkv. Bjørg Dam, Sólrun Michelsen, Malan Hilmarsdóttir, skrivari.

Seinni í heyst, 30.oktober verður tann stóra norðurlendska bókmentavirðislønin latin. Føroyingar hava innstillað skaldsøguna Brahmadellarnar hjá Jóanesi Nielsen, sum kappast við bøkurnar hjá 12 norðurlendskum rithøvundum. Danir halda seg hava ein góðan kjans at vinn í ár, tað hevur Anna Libak ført fram í blaðnum Journalisten, danir hava innstillað "Profeterne ved evighedsfjorden" hjá Kim Leine. Íslendska innstillingin "Konan við 1000" hjá Hallgrími Helgason skuldi eisini havt ein góðan møguleika, og svenska "Filosofins natt" hjá Lars Norén er ómetaliga áhugaverd, umframt at støðið er høgt sum heild, so kappingin er hørð.

Útlendsku ummælini av Brahmadellunum hava verið eitt sindur blandað, men fleiri hava verið lutfalsliga positiv. Erik Skyum Nielsen sýnist hugtikin sjálvt um hann heldur, at bókin er eitt sindur óruddilig, hann skrivar í Information: "Det skal ikke være nogen stor hemmelighed, at man antagelig får mest ud af bogen, hvis man blot én gang, en regnvåd aften, har gået igennem det gamle Tórshavn og indsnuset lugtene af tjære, tang og brænderøg og brændevin og fisk. Men omvendt kan De så sige, at det klogeste, man som mindre Færø-kyndig læser kan gøre, er at se at komme derop i en fart. Mens man så er der, men gerne før, kan man vandre igennem denne besynderlige blanding af roman og lokalhistorie, drilsk autobiografi og medrivende skrønesamling. Skuffet, det bliver man ikke, højst fortumlet på højt niveau. I al sin umanerlighed er det en umådelig charmerende og i grunden uimodståelig bog, der uanstrengt formår at spænde fra Kingos »Far verden, far vel« til Dusty Springfield med det omhyggeligt touperede hår – De ved, hende med »You don’t have to say you love me«. Og sådan kunne bogen selv sige: Du behøver ikke at holde af mig, men jeg ved, at du ikke kan slippe mig, før du er færdig med mig.". Thomas Bredsdorf heldur í Politiken, at skaldsøgan ikki er nóg samanhangandi: "Desværre er han så god til at dele sin tekst op i fragmenter, at de falder fra hinanden som en perlekæde uden kæde. Man kan samle den ene og den anden perle op og, vende den i lyset. Men kæden mangler. I fortællingen optræder en forfatter, hvis tekster mangle empati". Nú fáa vit at síggja, fyribils kunnu vit fegnast um áhugan, at samrøður hava verið við Jóanes Nielsen í nógvum norðurlendskum miðlum og at hetta ivaleyst er við til at skapa áhuga fyri føroyskum bókmentum.   

Barna- og ungdómsbókmentir verða eisini virðisløntar í ár, og her hava føroyingar dupultan kjans, eftirsum ein føroyskur rithøvundur er við í íslendsku innstillingini. Tað er Rakel Helmsdal, sum saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler er innstillað fyri Skrímslaerjur, sum er ein úr røðini av teimum væl dámdu Skrímslabókunum. Føroyar innstillaðu "Skriva í sandin" hjá Marjun Syderbø Kjelnæs, sum eisini hevur fingið lutfalsliga positiv ummæli, Damian Arguimbau heldur, at bókin smakkar av list: "Fortællingen giver en oplevelse, en indsigt i andres liv og tanker, der beriger og får tankerne til at vandre videre med udgangspunkt i personerne. Der er ingen skjulte bagtanker, løftede pegefingre eller en fornemmelse af, at forfatteren ønsker andet end at formidle en række skæbner for læseren. Og det gør hun sprogligt og kompositorisk dygtigt. Man er mæt og tænksom efter læsningen, men på en lidt speciel måde: Man har en følelse af diffus tilfredshed, men er samtidig ikke helt færdig med historien. Bogen har en umiskendelig og subtil smag af kunst, og det er derfor ingen overraskelse, at romanen har haft stor litterær succes. Den fik Nordisk Børnebogspris fra Nordisk Skolebibliotekarforening i 2011 og er nu også indstillet til Nordisk Råds børne- og ungdomslitteraturpris i 2013."

(KP)

Er listin sín egin?

Eg elski Woody Allen, og nei, eg gangi ikki og geri mær vónir um at skora tann brátt 80 ára gamla amerikanska filmsmeistaran, tað eri eg forrestin alt ov gomul til. Eg tosi ikki um mannin, men um hansara verk. Tí eg elski Woody Allen filmar og summar havi eg sæð óteljandi ferðir; Crimes and misdemeanors, Hannah and her sisters, Annie Hall og Radio Days - og mær dámar serliga væl teir gomlu filmarnir við tí støðugt sussandi reyðhærda hypokondaranum og hansara sermerkta amerikanaraakademiska orðafloymi, sum hevur eitt serligt sissandi árin, ja sum í grundini fær meg at føla, at alt í hesum heimi er í fullkomnari javnvág, at alt er, sum tað eigur at vera, og so leggi eg líka í hvørjum hann gongur saman við, sjálvt um eg heilt vist skilji, at tað gongur út yvir familjulívið, tá sonurin í heiminum brádliga gerst svágur pápa sín.

Havt verður javnan á lofti, at listin er sín egin og at listaverkið má metast út frá egnum fortreytum, at vit ikki mugu lata etiskar spekulatiónir, ella sympati og antipati fyri listafólkinum ávirka okkara meting av verkinum. Men hetta er sjálvandi nógv lættari sagt enn gjørt. Vit fara komandi dagarnar at hava hetta evnið á skránni á blogginum og ætla okkum eitt sindur kring heimin frá Richard Wagner til Woody Allen og Karen Blixen og heim til okkara egnu listafólk, m.a. Ingálv av Reyni, sum sjálvur brúkti heilt ómetaliga nógva orku uppá at standa seg væl við sítt umhvørvi.

Ein vinkona mín kann ikki tola Woody Allen, hvørki mannin sjálvan ella hansara filmir, og hon umtalar hann konsekvent sum ólekran. Eg royni at bera meg undan í heilum at skula taka støðu til gøluna í 1992, tá Woody Allen byrjaði at ganga saman við 20 ára gomlu stjúkdóttir sínari Soon-Yi, sum konan, Mia Farrow hevði ættleitt (og sum Woody Allen forrestin enn heldur saman við), men eg verði næstan altíð noydd út í rættiliga bombastiskar staðfestingar um hvussu neyðugt tað er at skilja týðiliga millum verk og avvarðandi listafólk, at tað er fullkomiliga líka mikið um listafólkini eru fitt ella býtt, humanistisk ella kommunistisk, tjóðskaparfólk, javnaðarfólk, sambands- ella fólkafloksfólk, um tey hava óreint lyndi, ella eru góð við børn, um tey eru kirkjufólk ella baptistar, um tey drekka illa ella eru avhaldsfólk, um tey eru ótrúgv ella trúgv sum trøll – tá tað snýr seg um list, so meta vit fyrst og fremst um teirra list og ikki um teirra persónligu eginleikar. Satt at siga er tað lættari sagt enn gjørt at fylgja nýkritiska idealinum um sjálvstøðuga listaverkið og hevur intentiónin einki at siga? Innan modernismuna hevur intentiónin í øllum førum nógv at siga. 

Fyrsta tíman á universitetinum fingu vit eina yrking útleveraða uttan nakrar upplýsingar um árstal, yrkjara ella høvið. Vit greinaðu og gjørdu við og endaðu við eini tulking av eini tragiskari kærleiksyrking um egpersónin, sum sigur síni elskaðu farvæl. Vit løgdu fram, men fingu at vita, at tað var danska meginskaldið Nikolai Frederik Severin Grundtvig, ið hevði yrkt hetta í sambandi við forlovilsið hjá dóttur sínari. Har stóðu vit vónríku næmingar púra paff eina løta inntil okkurt tvørball, kanska var tað eg, gjørdi vart við, at upplýsingin um festliga yrkingarhøvið yvirhøvur ikki gjørdi okkara tulking av syrgiliga og patetiska huglagnum skeiva, tá tað nú ljóðar sum onkur er deyður. Allíkavæl gav hendan uppliving okkum eina kenslu av eyðmýkt í mun til bókmentagreining, tað er ikki altíð so lætt. 


Her er yrkingin hjá Grundtvig og eitt filmsbrot hjá Woody Allen.

Du Lille! du Kiære! da dyrt var Guds Ord,

Da Sorgen var svær og da Nøden var stor,

Da fødte med Smerte,

Med blødende Hjerte

Dig Moder, og stirred med Smil giennem Taaren

Paa Datter eenbaaren,

Som nu stirrer Fader i Sommerdags-Kveld

Og hvisker Farvel.

Du Lille! du Kiære! naar bleg og naar rød,

Paa faderlig Arm og paa moderligt Skiød

Du stopped, du hviled,

Du klynked, du smiled,

Fuldofte jeg stirred med Srnil giennem Taaren

Paa Datter eenbaaren

Som nu, da jeg hvisker i Sommerdags-Kveld:

Du Lille! farvel!

Du Lille, du Kiære! da Sindet var sygt,

Mit Hoved var ørt, men mit Hjerte var mygt,

Da Vanvid mig trued

Og Vennerne grued,

Da ømt mig betragted med Smil giennem Taaren

Min Datter eenbaaren,

Som jeg dig betragter i Sommerdags-Kveld

Og hvisker Farvel!

Du Lille! du Kiære! det lønne dig Gud,

Hvor du under Himlen gaaer ind og gaaer ud!

Du dulmed min Smerte,

Du varmed mit Hjerte,

Du kiøled min Pande, du korted min Pine

Med Kyssene dine;

Og derfor velsignet i Sommerdags-Kveld!

Et Kys til Farvel!

Du Lille! du Kiære! i Støvskyers Egn

Til Taarer vi trænge, som Dug og som Regn,

Om Høstgilde-Sange

Skal tone i Vange;

Det lifligste Solskin fra Vuggen til Baaren

Er Smil giennern Taaren,

Det være din Arv og det fryde dig ret!

Det følge din Æt!

Du Lille! du Kiære! du kiender Ham jo,

Som altid er midt iblandt elskende To,

Naar, fælles om Navnet,

De enes i Navnet,

Som Djævlene frygte, Guds Engle omkvæde

Og prise med Glæde;

Paakald ham af Hjertet i Gry og i Kveld!

Da farer du vel!

Du Lille! du Kiære! da times dig Raad,

Da altid opdukker et Smil af din Graad,

Thi Alt hvad os frister

Og truer, det brister,

Og Bjergene synke og Dalene stige

Og Skyerne vige

For Jesus, vor Stjerne, vor Soel og vort Skjold,

Som Alt har i Vold!

Du Lille! du Kiære! jeg venter det vist,

Hvor vidt vi adskilles, vi samles dog hist,

Hvor Perlen er fundet

I Strømmen udrundet;

Ja, der skal vi mødes og smile ad Sorgen

En Sommerdags-Morgen,

Og derfor med Smil giennem Taaren: farvel

I Sommerdags-Kveld!

(KP)

Read that Book á G!

Leygardagin 20. juli klokkan 12.00-14.30 verður upplestur í Fjósinum (sí skelti í bygdini).

Tey sum lesa eru:

Jóanes Nielsen  - Alexandur Kristiansen - Sissal Kampmann - Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð Vónbjørt Vang - Oddfríður M. Rasmussen - Daniella Andreassen

Forlagið Eksil v. Kim Simonsen skipar fyri

SUMMARFERIULISTIN 7 - Summarkvøld

Ein skortlitt kúgv við garðaliðið leingist heim og beljar,

í ánni spæla skóleys børn, tey floyta fliðuskeljar -

Nú fellur døgg á gras og sev, í á og tjarnir kransa,

og fram við mýrum millum húsa, mýggjabitar dansa.

Í túninum ein sprøklut høna skrukkar enn og skavar

og skeitir eftir sólini, ið skeivt á fjalli stavar.

Ein maðkamola stund um stund úr skavinum hon tekur

um høga tindin spakuliga mjørkatámið rekur.

Og starin flákrar syngjandi í kring á grønum taki.

Har kemur maður gangandi við torvleypi á baki,

ein lítil piltur, fet um fet, man móti honum tita.-

Hann puttin ber í vinstru hond, í høgru køkubita.

Ein kráka sær so friðarlig á kirkjuspíri situr,

hon lítur móti vestri út, har skiftandi er litur;

tí hvørt sum sól av loftarhædd at havinum seg flytur,

so fáa skýggini teir føgru reyðu, gyltu litir.

Í kvøldarglæmu glógva en hvør nøva og hvør tangi.-

Um allar leiðir er ein fínur, frískur summarangi.

Nú hvørvur ljós, nú kámast land, nú gránar víða havið,

og tagnar eina stund alt ljóð; tí sólin fer í kavið.

Mynd: Ásmundur Poulsen

Yrking: Hans Andreas Djurhuus.

(KP)

Tíðindaskriv: Forlagið GWENDALYN gevur út nýggja søgu í bók

 

 

Nú kemur út ein sera gátufør upprunaføroysk skaldsøgutrilogi

 

Nær hevur nøkur upprunaføroysk skaldsøga í fleiri bindum sæð dagsins pappírsljós í Føroyum, síðani Jens Pauli Heinesen gav út Tú upphavsins heim?

 

Men nú kemur nettupp út ein føroysk skaldsøga í trimum pørtum!

 

Hesin partur, ið nú er komin út, eitur HAVNIN VAR MÍTT NÁÐILEYSA HEIM og er 2. bind av trimum. Um nakrar mánaðir kemur 1. bind, og síðani kemur 3. bind. Øll bindini eru liðugt skrivað

 

HAVNIN VAR MÍTT NÁÐILEYSA HEIM er 2. bind av skaldsøgutrilogi og snýr seg um Mjørkadal

 

Skaldsøgan HAVNIN VAR MÍTT NÁÐILEYSA HEIM snýr seg um tann lítillætna tænaran Eirik við Svartagarð, sum er av eini langari røð av løgmonnum og einans 12 ára gamal verður lærlingur á skrivstovu og verður har blandaður upp í ta døpru og loynifullu síðuna í føroyskum politikki. Klárar hann at liva upp til krøvini frá familjuni, og er hann til reiðar at offra alt fyri at taka við løgmansembætinum?

 

Vit fylgja hesum samvitskufulla avskrivaranum úr Havn á gonguferð niðan í MJØRKADAL, har hansara ræðuliga lagna bíðar við framrættum klóm og einum gálga

 

Klárar pilturin av løgmansætt at liva upp til væntanirnar frá familju og forfedrum, ið bara gerast margháttligari og órímiligari so hvørt sum hann nærkast MJØRKADALI?

 

Fá svarini við at lesa HAVNIN VAR MÍTT NÁÐILEYSA HEIM, sum er 121 bls. og kostar kr. 120. Hon er komin í bókahandlarnar nú!

 

Hetta er 2. bind í eini trilogi. Bind 1 kemur út næst, og so bind 3

Ein lítil sangur til endans:

 

http://www.youtube.com/watch?v=wbJ7vn3Rs38

 

 

Vinaliga

Forlagið Gwendalyn

Føroyskar yrkingar í enskari týðing

Randi Ward er ein eldsál, sum arbeiðir fyri føroyskari list úti í heimi. M.a. týðir hon yrkingar hjá Tóroddi Poulsen til eitt savn, sum fær heitið Super 8, hon hevur somuleiðis týtt Fjalir, sum fær heitið Planks. Tað er Forlagið í Støplum, ið gevur báðar bøkurnar út. 

Andlit

eg lukti ikki av fiski
eg havi bara etið fisk
og eg havi eisini droymt
at eg var ein fiskur
og eg havi eisini lisið
eina samrøðu við dóttur paul mccartney
sum eins og pápi sín hvørki etur kjøt ella fisk
tí tað ber ikki til
at eta nakað sum hevur andlit
síðani havi eg altíð hugsað um fisk
tá eg havi hoyrt yesterday
ella tá eg síggi eitt andlit
ið líkist mccartney
ja so fái eg hug at eta fisk
so sjálvt klaverið fer at lukta
og spæla yesterday heilt av sær sjálvum

(Útsýni, 2009)

Tríggjar av týðingunum úr Super 8, m.a. Andlit,  koma í altjóða tíðarritið Asymptote, sum serliga fæst við samtíðarskaldskap. Heimasíðan hjá teimum er áhugaverd við einari ørgrynnu av yrkingum og øðrum. Eg leitaði eftir føroyskum tilfari og fann eina yrking hjá Agnari Artúvertin, sum eg seti inn her. 

http://www.asymptotejournal.com/index.php

Poem About the Body

The head isn't at issue here but the body: the body
which contains everything in its nerve and vein; the body
that swallows hell and earth wholly; the body
whose chemical lure tricks the mind into thinking; the body
which confounds the mazelogic of guinea pigs and rats; the body
where rests the roots of the poetic sublime; the body
of bodily experience from whence oozes all viscosities of the body —
semen, blood, bile, lymph, beauty too. It takes a body
conflating imagination and experience to make a body
of literature. So be grateful and worship the body.

translated from the Faroese by Matthew Landrum

(KP)

Tíðarritið Vencil komið út fyri 13.ferð

Tíðindaskriv

Hin trettandi Vencilin er nú fermdur og hevur júst lagt frá landi. Umborð eru seks føroyingar og ein argentini, ein svii, ein norðmaður, ein dani, ein amerikumaður og ein bengalari. Átta núlivandi, og fýra fyrrlivandi; tó tekstir teirra liva sum ongantíð fyrr – nú eisini á føroyskum. Og talan er aftur hesa ferð um bæði yrkingar og stuttsøgur, við eini yvirvág av stuttsøgum, í vavi.

Hin longsta søgan í Vencli 13. er framúskarandi søgan hjá William Heinesen, “Flugurnar”, sum nú fyri fyrstu ferð lesist á føroyskum. Søgan er pallsett í einum húsum í einari franskari bygd, í einari tíð, har tað ber til at keypa týningarevnið lamortsansphrase á apotekinum. Sinnopsgula perman, sum Marianna Mørkøre hevur gjørt í samstarvi við Steinprent, tekur støði í hesi søgu.

Hinir himmalsfarnu tungvektararnir í Vencli eru Jorge Luis Borges og Mark Twain, hvør við sínari stuttsøgu, og Rabindranath Tagore, sum var hin fyrsti uttan fyri Evropa at fáa bókmentavirðisløn Nobels. Hann hevur eina yrking við.

Bókmentavirðislønarvinnari Norðurlandaráðsins í 2012, norska Merethe Lindstrøm, er eisini mynstrað uppá Vencil 13. við frálíku søguni “Kossurin”. Rithøvundaskúlarithøvundurin Harald Voetmann Christensen úr Danmark hevur tvær smásøgur við, og svenski framførslumeistarin Bruno K. Öijer hevur tríggjar yrkingar við.

Upprunaføroysku tekstirnir eru eisini forvitnisligir. Sum vanligt er ein debutantur við, hesa ferð er tað Elly Debess, sum hevur tvær yrkingar við. Eisini eru yrkingar eru eftir Kim Simonsen, ph.d., og Christian F. Djurhuus. Hin unga Rannvá Næs Hoydal hevur aftur hesa ferð eina gandakenda stuttsøgu við, og annar ritstjórin á Vencli, Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð, hevur tríggjar av sínum meira jarðbundnu albertsøgum við.

Samanumtikið eitt fjølbroytt nummar, við hópin av skordýrum og øðrum verum, og púra vanligum løgnasemi. Við Vencli 13. er summarlesturin bjargaður. Hann skaffast í bókahandlunum. Ella við at venda sær til útgevararnar á www.vencil.fo.

Ritstj.

Marjun Syderbø Kjelnæs og Rakel Helmsdal í uppskoti til norðurlendsku barna- og ungdómsbókmentaheiðurslønina

Til lukku við tilnevningini, Marjun Syderbø Kjelnæs, Rakel Helmsdal og øll hini.

Tey tilnevndu eru: 

Danmark

Kim Fupz Aakeson og Eva Eriksson (ill.)

Søndag

Gyldendal, København 2011

Oscar K. og Dorte Karrebæk (ill.)

Biblia Pauperum Nova

Forlaget Alfa, København 2012

Finland

Seita Vuorela og Jani Ikonen (ill.)

Karikko (Blindskär)

WSOY 2012, Finland

Minna Lindeberg og Linda Bondestam (ill.)

Allan och Udo

Schildts & Söderströms, 2011

Island

Áslaug Jónsdóttir (ill.), Kalle Güettler, Rakel Helmsdal

Skrímslaerjur (Monstergräl)

Mál og menning, 2012

Birgitta Sif

Ólíver

Mál og menning, 2012

Norge

Aina Basso

Inn i elden

Samlaget, 2012

Inga H. Sætre 

Fallteknikk

Cappelen Damm, 2011

Sverige

Sara Lundberg

Vita Streck och Öjvind

Alfabeta Bokförlag, 2011

Jessica Schiefauer

Pojkarna

Bonnier Carlsen, 2011

Færøerne

Marjun Syderbø Kjelnæs

Skriva í sandin (Skriv i sandet)

Bókadeild Føroya Lærarafelags, 2010

Grønland

Nuka K. Godtfredsen (ill.) og Martin Appelt

Hermelinen

Ilinniusiorfik / SILA Center for Grønlandsk Forskning, 2012

Åland

Isela Valve

Joels färger

PQR-kultur, 2011        

Det samiske sprogområde

Signe Iversen og Sissel Horndal (ill.)

Mánugánda ja Heike

Idut forlag