Grækarismessulistakviss

Grækarismessu feira vit við góðari tjaldurslittari list, vit seta ikki nøvnini á listafólkunum inn, so kann hetta vera ein grækarismessulistakviss, kanska hin fyrsta av sínum slag. Harumframt hava vit til høvið funnið Á Grækarismessu, sum er ein yrking hjá frálíka yrkjaranum Regini Dahl við lagi hjá framúrskarandi tónaskaldinum Paula í Sandagerði.

Brandur Patursson

Halldis Olsen

Hansina Iversen

Anker Mortensen

Marius Olsen

Hanni Bjartalíð

Heiðrik á Heygum

Heiðrik á Heygum

Ilona Raipala

Per Kirkeby

Rannvá Kunoy

Silja Strøm

Tóroddur Poulsen

Torbjørn Olsen

(KP) 

Mentanarhugsjónir politisku flokkana: Framsókn

Síðsta summar viðgjørdu vit mentanarhugsjónina hjá øllum teimum politisku flokkunum. Nú hava vit fingið ein nýggjan flokk á ting, sum sjálvandi eisini skal lýsast og viðgerast. Mentanarhugsjónirnar hjá hinum flokkunum verða presenteraðar her:

http://listinblog.blogspot.com/search/label/Mentanarhugsj%C3%B3nir

Nýggi flokkurin, Framsókn, levera bert ein einstakan setning um mentan í teirra politisku skrá: "Góð kor hjá lista- og mentafólki skulu tryggja, at Føroyar hava eitt ríkt lista- og mentanarlív til gagns fyri bæði einstaklingin og vinnulívið”. Hetta er sjálvandi ikki nógv at ganga út frá, men her eru allíkavæl tvey orð, sum tú leggur serliga til merkis, nevniliga "einstaklingur" og "vinnulív". Miðsavnanin um møguleikarnar hjá einstaklinginum og stóri áhugin og umsorganin fyri vinnilívinum spegla sjálvandi eina liberalistiska mentanarhugsjón.

Ein liberalistisk mentanarhugsjón er merkt av eini ávísari laissez-faire áskoðan og inniheldur tessvegna ikki stórar ætlanir um bygnaðarbroytingar. Mottoið má vera tað, at tú liggur sum tú sjálvur hevur reitt, tí grundleggjandi hugskotið snýr seg um, at skipan hendir av sær sjálvum. So meðan teir flestu av hinum flokkunum fata listina sum samfelagsuppbyggjandi á onkrn hátt, sær tað út til, at Framsókn í størri mun knýtir listina at einstaklinginum. Gávur, dreymir og mál kunnu ikki setast inn í eina skipan uttan, at ágangur verður framdur móti einstaklinginum. Tessvegna kunnu rammur heldur ikki skipast fyri listina uttan, at ágangur verður framdur móti listafólkunum og tað ber als ikki til at lóggeva vegna mentanarstovnar, eftirsum tað ikki ber til at byggja eydnu og tílíkt á ein stovnsligan hátt.

Vit hava enn ikki sæð Framsókn í aktión, men eg rokni við, at flokkurin í praksis fer at hava eina øðrvísi áskoðan enn í Fólkaflokkinum, haðani nógv av Framsóknarlimunum koma. Framsókn fer helst at taka ynskið hjá vinstrasinnaðum mentanarsnobbum um serfrøðingaveldi meira róliga enn Fólkaflokkurin, av tí at Framsókn heilt einfalt ikki trýr uppá skipanir. Vit kunnu ikki geva skipanini skuldina fyri, at vit verða fylt við mentanarligum skrambli, sum vinstravongurin hevur ilt við at góðtaka. Einstaklingurin má taka í herðatoppin á sær sjálvum og taka persónliga ábyrgd. Av somu orsøk fer Framsókn neyvan at arbeiða fyri radikalum broytingum á mentanarøkinum. Tí trýrt tú ikki uppá skipanir, trýrt tú heldur ikki uppá radikalar skipanarbroytingar. Tað, sum er áhugvert við Framsókn er eisini, at tey ikki eru so mikið beinleiðis ómentað sum Fólkaflokkurin. Fleiri av teirra limum hava ein leiklut í mentanarlívinum og tað kann merkja, at tey eru áhugað í at seta mentan á breddan. Men tað verður við einstaklingi og vinnulívi sum miðdepli. Møguliga við onkrum sum líkist charity-hugsanini, sum vit kenna frá amerikanskari kapitalismu, har man fær góðar møguleikar við grammleika og egináhuga at ríka seg og síðani vinna sær viðurkenning við at hjálpa øðrum, men framvegis við egináhugamálunum at vinna sær sjálvum viðurkenning og virðing. Sostatt minni beinleiðis almenna stuðul til listina og fleiri fyrimunir (skattalættar og frádráttir) til tey, sum vilja hjálpa listini.

Liberalisman hevur sostatt eina rættiliga eyðmjúka og pragmatiska áskoðan á tað óperfekta menniskja, men hendan áskoðan er kanska meira realistisk enn vinstrasinnaða trúgvin uppá, at vit gjøgnum skipanir kunnu leiða menniskjað til eydnu og góðsku.

(IS)

Mentanarhugsjónir politisku flokkanna: Sjálvstýrisflokkurin

Seinasti flokkurin er Sjálvstýrisflokkurin.

Í stevnuskrá sjálvstýrisflokksins stendur millum annað, at ”ansurin fyri listini skal mennast” og at ”søvn verða skipað soleiðis, at tey kunnu veita øllum borgarum holla og dygga tænastu”. Her verður sagt týðiliga, at mentanin er til fyri fólkið í landinum. Sjálvt um sjálvstýrisflokkurin er ein borgarligur flokkur, ber væl til at samanbera mentanáskoðan sjálvstýrisflokksins við eina klassiska sosialistiska mentanaráskoðan. Sosialistiska mentanáskoðanin brúkar orð sum mentanarkapital, mentanin er ein vælferðarágóði, sum kann føra til dýpd, upplýsing og vitan. Mentan er tískil lívsgóðska, eitt slag av yvirbygningi í samfelagnum og eitt alternativt slag av ríkidømi.

Men sjálvstýrisflokkurin leggur eisini stóran dent á, at mentanin hevur tjóðarskaparligt virði. Og eisini her ber til at samanbera við sosialistisku mentanaráskoðanina, har eitt annað fyribrigdi er mentanarsamleiki. Mentanin er í hesum sambandi alt tað, sum vit eru felags um. Mentanin gevur okkum tryggleika, samanhang, felagsfatan og í mentanini møta vit “okkara egnu”. Sosialistiski sjónarringurin er tó ikki fullfíggjaður í stevnumiðum sjálvsstýrisflokksins. Umframt ímyndina av mentanarkapitialinum, sum gevur fólkinum førleika at luttaka í fólkaræðinum fyri á tann hátt at røkka javna og brøðralagi og ímyndina um mentanarsamleikan, sum gevur okkum felagsfatan, so inniheldur sosialistiska mentanaráskoðanin eisini ein part um mentanar avbjóðingina, sum gevur mótspæl og andglett ella bart út frælsi. Sjálvandi ber til ikki at finnast at einum borgarligum flokki fyri ikki at hava seinasta part av sosialistisku mentanaráskoðani við í sínum stevnumiðum. Men tað er ikki órættvíst at finnast at flokksins mentanaráskoðan, tí hon hevur nógvar vandar við sær. Hugskotið um mentanarkapital kann merkja, at listin verður tvingað at fylgja almennum áhugamálum og hugskotið um mentanarsamleika kann hava mentanarliga rasismu við sær.

http://www.sjalvstyri.fo/sjalvstyrisflokkurinfo/Default.asp?pg={B7C5E605-AE83-4DE7-99F0-5DAECC7412DD}

(IS)

Mentanarhugsjónir politisku flokkanna: Miðflokkurin

Vit eru nú komin til Miðflokkin.

Í stevnuskrá miðfloksins stendur millum annað, at ”Mentunnarpolitikkurin eigur at verða rikin samsvarandi kristna grundstøðinum”, at ”flokkurin ynskir at stuðla mentan og list, sum ikki brýtur niður, men sum avspeglar og fremur eina sunna lívsáskoðan” og at ”Niðanfyri endurgivnu orð Paulusar í brævinum til tey kristnu í Filippi vilja til allar tíðir vera virðilig sum mentanarpolitisk mál: "Alt, sum satt er, alt, sum sámiligt er, alt, sum rætt er, alt, sum reint er, alt, sum elskuligt er, alt, sum væl verður talað um, eina og hvørja dygd og ein og hvønn heiður - hugsið um hetta!"”.

Til ber at kalla miðfloksins mentanaáskoðan fyri autoritera ella dogmatiska. Tað finnst ein endaligur sannleiki, í hesum føri er hann lýstur í bíbliuni, og uttan spurningar ella atfinningar er hetta flokksins sannleiki. Hendan mentanaráskoðan hevur tann fyrimun, at hon viðførir ein púra greiðan mentanarpolitikk, og at tað er lætt at siga, hvat flokkurin fer at halda um ymiskar mentanarliga spurningar. Vansin við hesi áskoðan er, at hon er løst rimmarføst og flytur seg ikki av staðnum. Hetta er ein áskoðan sum hoyrir einum heilt øðrum heimi til – kanska heiminum undan ídnaðarkollveltini, har heimurin í størri mun hevði felags virði og felags normar. Mentan er nakað, sum er til í óbroytiligum líki, og ikki nakað sum mennist, endurskapast og broytist. Men tá vit ikki liva í tíðini undan ídnaðarkollveltinini, har virðini og normarnir vóru felags, so eru tað altíð ein minniluti, sum við fullum huga boyggir seg fyri tí kodeksi, sum Miðflokkurin umboðar. Tí er neyðugt við sensuri um mentanarpolitikkur Miðfloksins skal fremjast í verki.

http://www.midflokkurin.fo/default.asp?menu=152

(IS)

Mentanarhugsjónir politisku flokkanna: Tjóðveldi

Í gjøgnumgongdini av mentanarhugsjónum politisku flokkana eru vit nú komin til Tjóðveldi, sum er flokkurin við tí mest kompleksu mentanarhugsjónini við tað, at hon bæði er refleksiv, eliter og populistisk.

Hon er refleksiv, tí hon partvíst gongur út uppá at knýta mentan og samleika saman. Hesir lutir spegla hvønnannan og tað skilst, at vit gjøgnum list kunnu skapa samleika og gjøgnum samleika kunnu skapa list. Listahugsjónin er eisini eliter orsakað av teirri lutfalsligu høgu raðfesting, sum hetta økið hevur fyri

Mentanarhugsjónir politisku flokkanna: Fólkaflokkurin

Í okkara gjøgnumgongd av mentanarhugsjónum politisku flokkanna eru vit komin til Fólkaflokkin.

Í stevnuskrá Fólkafloksins stendur, at mentanarskapandi virksemi eigur at fáa best sømulig kor, soleiðis at tey, ið skapa mentanarvirði, hava góðar arbeiðsumstøður. Somuleiðis verður skipað fyri, at fólk eftir áhuga fáa lut í hesum virðum. Hetta má sigast at vera greið tala og góður konservativur politikkur - samfelagið skal síggja til, at einki er til hindurs fyri, at nøkur skapa virði og at nøkur fáa lut í hesum virðum. Hóskandi verður henda mentanarhugsjón kallað konservativ, tí ein konservativ mentanarhugsjón gongur heilt einfalt út uppá ikki at missa virði.

Av hesi orsøk snúgva fleiri av greinunum, sum limir Fólkafloksins hava skrivað um mentan, rætt og slætt um at gagnnýta verandi tilfeingi, eins og fleiri teirra tykjast hava stikni til tilfeingismissin, sum á ein hátt hendir, tá listafólk liva av almennum stuðuli. Ein limur í Fólkaflokkinum, Jógvan á Lakjuni, sum helst er ein av týdningarmiklastu mentanarprofilum floksins er helst mest kendur fyri sítt úttalilsi um, at "alt er list". Men hetta skal neyvan síggjast sum ein avantgardistisk fatan av list sum nakað, ið kann kykna óvæntað og burtur úr øllum møguligum tilfari, men meira sum ein uppgerð móti mentaninar útihýsandi lyndi og sum ein uppgerð við smakkdómarar. Sambært hesi hugsjón skulu ta ikki vera serfrøðingar, ið avgera hvussu listin skal skipast og tí er Jógvan á Lakjuni Fólkafloksins vegna ímóti, at yrkisfólk sita í nevndum, stovnum og stjórnum, har avgerðir verða tiknar um listina. Ein tílík mentanarhugsjón verður onkuntíð nevnd demokratisk, tí hon leggur upp til, at fjøldin skal avgera, men hóskar væl við konservativu mentanarhugsjónina, har miðað verður í móti, at bera seg undan óneyðugum útreiðslunum, sum serfrøðingar kosta. Trupulleikin við hesi mentanarhugsjónini er, at listin í sær sjálvum er ósambærilig við demokrati.

http://folkaflokkurin.fo/xa.asp?fnk=grn&bnr=2&unr=5&gnr=1

(IS)

Mentanarhugsjónir politisku flokkanna: Javnaðarflokkurin

Tað stundar sum kunnugt til Ólavsøku og Løgtingið fer skjótt aftur til arbeiðis. Ásannandi, at politiska skipanin hevur sína stóru ávirkan á hvussu listin trívist, eru vit farnar í gongd við at viðgera mentanarhugsjónirnar hjá politisku flokkunum, sum tær eitt nú eru lýstar í teirra stevnuskráum. Vit byrjaðu við Sambandsflokkinum og halda nú fram við Javnaðarflokkinum.


Í stevnuskrá Javnaðarfloksins stendur, at ein av grundáskoðanum floksins er at hava ”frælsi at menna skapandi evni”. Í eini viðmerking til Ólavsøkurøðuna 2009 greiðir John Johannessen frá hvat hetta merkir. Hann skrivar m.a., at ”vit skulu skapa rúm, sum eru frístøð hjá okkum øllum, rúm sum eru gróðrarbotnurin fyri teimum tankum og hugskotum, meiningum og lívsáskoðanum, sum eru grundarlagið

Mentanarhugsjónir politisku flokkanna - Sambandsflokkurin

Tað er ikki romantikkur at halda uppá, at listin er sín egna. List í einum ella øðrum skapi hevur altíð verið her og fer altíða at vera her. Útbreiðslan av listini, hennara menning og trivnaður er treytað av øðrum enn listini sjálvari - ikki minst av politisku skipanini. Tí eru vit farin í holtur við at viðgera mentanarhugsjónirnar hjá politisku flokkunum, sum tær eitt nú eru lýstar í teirra stevnuskráum. Vit byrja við Sambandsflokkinum.

Í stevnuskrá Sambandsfloksins stendur, at flokkurin arbeiðir fyri at stuðla og menna føroyska mentan og andslív eins og hann arbeiðir fyri, at føroyingar gerast kunnigir við danska og útlendska mentan og andslív.

Mentanarhugsjónir politisku flokkana

Tað stundar til Ólavsøku og Løgtingið skal skjótt aftur til arbeiðis. Ásannandi, at korini hjá listini eisini eru politiskt treytað, ætla vit her á Listablogginum at hava ymsar viðgerðir av list og politikki. Í fyrsta lagið hava vit kannað hugsjónarliga grundarlagið og fara hósdagin komandi undir greinarøð við styttri viðgerðum av mentanarhugsjónunum hjá politisku flokkunum, sum tær eitt nú eru lýstar í teirra stevnuskráum.

Brot úr greinarøð:
"Sostatt umboðar mentanarhugsjónini hjá Sambandsflokkinum eina kontinuitets- og eindarhugsan, sum treytar fyri tað fyrsta, at listin ber fram okkurt um samfelagið, sum hon er skapað í, fyri tað næsta, at søgan er merkt av náttúrligari menning og kontinuiteti og fyri tað triðja, at vit øll eru saman um nøkur felags virði, sum savna okkum..."